Okupacja hitlerowska poczyniła ogromne spustoszenie wśród polskiego społeczeństwa. Straty nie ominęły też zespołów śpiewaczych i muzycznych. W Tczewie, po wojnie zdołały się ponownie zorganizować jedynie dwa: Kolejowa Orkiestra Dęta oraz Chór Męski Echo.

Potrzeba dalszego rozwoju życia kulturalnego stała się powodem powstania Harcerskiej Orkiestry Dętej. Siłą sprawczą był upór i entuzjazm ludzi kochających muzykę. Orkiestra zawdzięcza swe powstanie i rozkwit ofiarnej działalności i zaangażowaniu wielu ludzi, których oddanie dla muzyki stanowiło treść i sens ich pracy.

Wśród tych najbardziej zasłużonych wymienić należy głównych inicjatorów utworzenia zespołu - Władysława Einbachera i Wilibalda Stoka, a przede wszystkim pierwszego długoletniego kierownika artystycznego, Jana Kubickiego.

W 1946 roku grupa pracowników Ubezpieczalni Społecznej w Tczewie, wspierana przez działaczy Rady Przyjaciół Harcerstwa, zgłosiła inicjatywę utworzenia orkiestry dętej. Zespół miał powstać przy Komendzie Hufca ZHP.

Tworzenie orkiestry młodzieżowej było przedsięwzięciem niezwykle trudnym. Do zespołu zgłaszała się młodzież, która najczęściej - prócz dobrych chęci - nie posiadała ani instrumentów, ani umiejętności posługiwania się nimi. Próby zespołu polegały zatem nie na doskonaleniu już posiadanych umiejętności i muzycznym opracowaniu utworów, ale przede wszystkim na szkoleniu od podstaw młodych adeptów muzyki. Po kilku latach nauki i gry w zespole, młodzież dorastała i opuszczała jego szeregi. Miejsce tych, którzy odchodzili, zajmowali następni i ponownie przechodzili ten sam cykl od początku.

Jan Kubicki wziął na swoje barki ciężar prowadzenia orkiestry - szkolenia jej członków, przygotowywania i opracowania repertuaru. Sam wykonywał pracę, którą można by obarczyć kilka osób. Po trzech miesiącach intensywnych prób, dzięki zdyscyplinowaniu młodzieży i pedagogicznym umiejętnościom kapelmistrza w grudniu 1947 roku zespół dał swój pierwszy koncert. 1 maja następnego roku orkiestra wzięła udział w uroczystym pochodzie, prezentując niemałe już umiejętności. Od pierwszego występu zdobywała sobie uznanie i sympatię społeczeństwa.

Gdy wydawało się, że orkiestra osiągnęła już pełną stabilizację, umocniła się organizacyjnie i artystycznie, niespodziewanie nastał niesłychanie trudny okres w jej dziejach. Przeobrażenia społeczno-polityczne, jakie miały miejsce na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych, pociągnęły za sobą również zmiany organizacyjne w ruchu młodzieżowym. Dotknęły one przede wszystkim Związek Harcerstwa Polskiego.

W związku z owymi zmianami przez dwa lata tczewski zespół działał jako młodzieżowa orkiestra przy Państwowej Szkole Muzycznej w Tczewie. W 1953 roku ówcześni decydenci powiatowi zalecili przekazać instrumenty Związkowi Młodzieży Polskiej. Mogło to doprowadzić do rozpadu zespołu, gdyż Związek Młodzieży Polskiej nie był zainteresowany jego istnieniem. Sytuację uratowała Powszechna Organizacja "Służbie Polsce", która dążyła do zorganizowania własnej orkiestry. Okres istnienia zespołu przy "Służba Polsce" zaliczyć należy do udanych. Orkiestra umocniła się liczebnie, podniósł się jej poziom artystyczny, zyskując popularność również poza granicami województwa.

Rok 1955 zaowocował przede wszystkim udziałem w Festiwalu Muzyki Polskiej w Olsztynie. Efektem tego wyjazdu było zakwalifikowanie orkiestry na V Międzynarodowy Festiwal Młodzieży i Studentów w Warszawie. Decyzja ta była wyrazem uznania dla wysokiego już wówczas poziomu artystycznego orkiestry. Promowała go do grona najlepszych orkiestr w kraju.
Pod koniec roku 1955 orkiestra po raz kolejny musiała szukać nowego patrona. Tym razem została przygarnięta przez Ligę Przyjaciół Żołnierza. Współpraca z tą organizacją trwała do kwietnia 1957 roku, kiedy to w wyniku odnowy i przemian październikowych, reaktywowany został Związek Harcerstwa Polskiego.

Odrodziła się Drużyna Harcerska im. Ks. Józefa Poniatowskiego, ponownie zorganizowana przez takich działaczy jak: Brunon Terczakowski, Mieczysław Olejniczak, Witold Bielecki, Henryk Wysocki oraz Albin Stangenberg, któremu powierzono obowiązek drużynowego.


Romuald Wentowski, Kociewski Magazyn Regionalny Nr 5 (1988)